Een kazerne als buitenplaats

Waardenstellend onderzoek Tapijnkazerne Maastricht

Op één van de mooiste plekken van Maastricht, bij het Stadspark grenzend aan de oude stad, ligt de Tapijnkazerne ingebed in het groen als een militaire enclave. De idyllische ligging tussen de restanten van de vestingwerken en de villawijk lijkt niet te rijmen met de functie van een militaire eenheid die functioneert op basis van een 'strijdbaar' programma. De schijn echter bedriegt. Het complex oogt als een vreedzaam ensemble van statig geproportioneerde volumes die eerder beheersing dan dwang uitstralen. Kennelijk is begin twintigste eeuw goed overwogen wat het sfeerbeeld van een garnizoen zo dicht bij de burgerbevolking moest zijn. Algemeen valt echter op dat de Nederlandse kazernebouw vergeleken met buitenlandse voorbeelden meer past binnen een architectuur van publiek gezag, dan van militair machtsvertoon. Zoals uit dit onderzoek zal blijken, komt dat ook naar voren bij de Tapijnkazerne.



De volgende onderdelen zijn opgenomen in het onderzoek:

  • inventariseren van de aanwezige cultuurwaarden: bebouwing, geomorfologie en waterhuishouding, de ligging van verdwenen vestingwerken, terreininrichting en losse objecten zoals infrastructuur, straatmeubilair, terreinafscheidingen etc.
  • documenteren van gegevens die aan de geïnventariseerde gebouwen en objecten ontleend kunnen worden: materialen en constructies
  • interpreteren van gedocumenteerde bouwsporen, met name het vaststellen van de oorspronkelijke toestand en de veranderingen daarin
  • onderzoek van literatuur en archiefbronnen, bouwdossiers, geschreven en getekende bronnen; aangevuld met historische fotodocumentatie
  • vaststellen van de cultuurhistorische waarde ten behoeve van toekomstige planontwikkelingen
  • analyse van de gegevens voortvloeiend uit de inventarisatie, documentatie en bronnenonderzoek, leidend tot een reconstructie van de historische ontwikkeling: de verschijningsvorm in opeenvolgende bouwfasen (zowel het gehele object als onderdelen daarvan) en zo mogelijk de datering van die bouwfasen.


           


Res novae

In het kort luidt de conclusie dat het complex van de Tapijnkazerne, inclusief ondergrond en ambiance, een hoogwaardig cultuurhistorisch ensemble vormt. Bij de herbestemming van het complex zou er naar gestreefd moeten worden om de vastgestelde waarden optimaal te integreren.

  • door cartografisch onderzoek kan de ontwikkeling van de werken met een grote mate aan nauwkeurigheid in de tijd geplaatst worden
  • het werkelijkheidsgehalte van de kaarten is getoetst
  • door de kaartprojecties is nagenoeg de exacte positie van het bodemarchief vastgesteld (enige toleranties zijn aan de orde)
  • voor de eerste maal wordt een reconstructie gepresenteerd van de dwarsdoorsnede van de vestingwerken - en wel ter hoogte van de eerste inundatiekom - waardoor een beeld wordt gekregen van de oorspronkelijke hoogte en van hetgeen onder het maaiveld verwacht kan worden
  • cartografisch onderzoek heeft aangegeven dat het bodemarchief vanaf de oprichting van de vestingwerken ter plaatse vrijwel intact is. Men heeft niet geëgaliseerd, maar opgevuld, waardoor de aarden wallen, kommen en grachten behouden zijn gebleven
  • het vertrekpunt van het bodemarchief voor de toekomstige ontwikkeling van het sportterrein is aan het licht gebracht
  • de bijna paradoxale, landelijke uitstraling van het kazernecomplex blijkt terug te gaan op de kennis van en visie op het landschap die bij de landmacht zelf aanwezig was als gevolg van de noodzaak van strategische analyses van potentiële oorlogsterreinen
  • de ruimtelijke lay-out blijkt niet alleen uit te gaan van de toenmalige functionele types in de kazernebouw, maar ook op het genre van de buitenplaats, waarbij een statig centraal gebouw (logiesgebouw) omgeven werd door verschillende nutsgebouwen die met elkaar verbonden werden door een infrastructuur met verschillende zichtlijnen en schilderachtige vues
  • de bunker uit de jaren '60 van de vorige eeuw blijkt als symbool van de Koude Oorlog een hoge zeldzaamheidswaarde te hebben.


           

 

×

Ù 2 y @ Ñ

Res nova's woordenboek