|
|
Op één van de mooiste plekken van Maastricht, bij het Stadspark grenzend aan
de oude stad, ligt de Tapijnkazerne ingebed in het groen als een militaire
enclave. De idyllische ligging tussen de restanten van de vestingwerken en de
villawijk lijkt niet te rijmen met de functie van een militaire eenheid die
functioneert op basis van een 'strijdbaar' programma. De schijn echter
bedriegt. Het complex oogt als een vreedzaam ensemble van statig
geproportioneerde volumes die eerder beheersing dan dwang uitstralen.
Kennelijk is begin twintigste eeuw goed overwogen wat het sfeerbeeld van een
garnizoen zo dicht bij de burgerbevolking moest zijn. Algemeen valt echter op
dat de Nederlandse kazernebouw vergeleken met buitenlandse voorbeelden meer
past binnen een architectuur van publiek gezag, dan van militair
machtsvertoon. Zoals uit dit onderzoek zal blijken, komt dat ook naar voren
bij de Tapijnkazerne.

De volgende onderdelen zijn opgenomen in het onderzoek:
- inventariseren van de aanwezige cultuurwaarden: bebouwing,
geomorfologie en waterhuishouding, de ligging van verdwenen vestingwerken,
terreininrichting en losse objecten zoals infrastructuur, straatmeubilair,
terreinafscheidingen etc.
- documenteren van gegevens die aan de geïnventariseerde gebouwen en
objecten ontleend kunnen worden: materialen en constructies
- interpreteren van gedocumenteerde bouwsporen, met name het vaststellen
van de oorspronkelijke toestand en de veranderingen daarin
- onderzoek van literatuur en archiefbronnen, bouwdossiers, geschreven en
getekende bronnen; aangevuld met historische fotodocumentatie
- vaststellen van de cultuurhistorische waarde ten behoeve van toekomstige
planontwikkelingen
- analyse van de gegevens voortvloeiend uit de inventarisatie,
documentatie en bronnenonderzoek, leidend tot een reconstructie van de
historische ontwikkeling: de verschijningsvorm in opeenvolgende bouwfasen
(zowel het gehele object als onderdelen daarvan) en zo mogelijk de
datering van die bouwfasen.
Res novae
In het kort luidt de conclusie dat het complex van de Tapijnkazerne,
inclusief ondergrond en ambiance, een hoogwaardig cultuurhistorisch ensemble
vormt. Bij de herbestemming van het complex zou er naar gestreefd moeten
worden om de vastgestelde waarden optimaal te integreren.
- door cartografisch onderzoek kan de ontwikkeling van de werken met een
grote mate aan nauwkeurigheid in de tijd geplaatst worden
- het werkelijkheidsgehalte van de kaarten is getoetst
- door de kaartprojecties is nagenoeg de exacte positie van het
bodemarchief vastgesteld (enige toleranties zijn aan de orde)
- voor de eerste maal wordt een reconstructie gepresenteerd van de
dwarsdoorsnede van de vestingwerken - en wel ter hoogte van de eerste
inundatiekom - waardoor een beeld wordt gekregen van de oorspronkelijke
hoogte en van hetgeen onder het maaiveld verwacht kan worden
- cartografisch onderzoek heeft aangegeven dat het bodemarchief vanaf de
oprichting van de vestingwerken ter plaatse vrijwel intact is. Men heeft
niet geëgaliseerd, maar opgevuld, waardoor de aarden wallen, kommen en
grachten behouden zijn gebleven
- het vertrekpunt van het bodemarchief voor de toekomstige ontwikkeling
van het sportterrein is aan het licht gebracht
- de bijna paradoxale, landelijke uitstraling van het kazernecomplex
blijkt terug te gaan op de kennis van en visie op het landschap die bij de
landmacht zelf aanwezig was als gevolg van de noodzaak van strategische
analyses van potentiële oorlogsterreinen
- de ruimtelijke lay-out blijkt niet alleen uit te gaan van de toenmalige
functionele types in de kazernebouw, maar ook op het genre van de
buitenplaats, waarbij een statig centraal gebouw (logiesgebouw) omgeven
werd door verschillende nutsgebouwen die met elkaar verbonden werden door
een infrastructuur met verschillende zichtlijnen en schilderachtige vues
- de bunker uit de jaren '60 van de vorige eeuw blijkt als symbool van de
Koude Oorlog een hoge zeldzaamheidswaarde te hebben.
|