Waardenstellend onderzoek
Essent, de huidige eigenaar van het voormalige PNEM-gebouw heeft in 2005
een begin gemaakt met een grootschalige verbouwing van het complex. De
werkzaamheden houden onder andere in dat het bedrijfsgebouw in zijn totaliteit
wordt afgebroken en dat het administratiegebouw deels in het nieuwe geheel
wordt ingekapseld. Architect Pie de Bruijn van de Architecten Cie uit
Amsterdam wil oud en nieuw laten versmelten tot één geheel, waarbij het
complex een veel opener karakter verkrijgt.
In het ontwerp is aan het bedrijfsgebouw geen waarde toegekend. Ook aan het
vrijstaande karakter van het administratiegebouw, waardoor de grandeur van het
voormalige PNEM-kantoor wordt benadrukt en die wordt beschouwd als een
waardige toegang tot de stad 's-Hertogenbosch, doen de voorgenomen plannen
geen recht.
Aangezien het complex als geheel te jong is om beschermd te worden als rijksmonument en een beschermingsprocedure op grond van de gemeentelijke monumentenverordening eerder geen effect mocht sorteren, hebben de erven van De Bever besloten tot een requiem door middel van het onderhavige rapport.
Dit rapport is opgesteld in de vorm van een waardenstellend onderzoek om
aan te geven dat de betekenis van dit chef d'oeuvre van de naamgever van De
Bever Architecten bescherming verdient op locaal niveau en in een later
stadium - na het verstrijken van de verplichte 50-jaargrens - als
rijksmonument. Dat die bescherming tot dusver niet van de grond gekomen is, is
eerder te wijten aan de onvolledigheid van het dossier, dan aan het ontbreken
van toepasselijk beleid of een gebrek aan kwaliteit. Aan een beoordeling
daarvan zijn helaas noch gemeente, noch Rijk toegekomen.
Res novae
Uit het voorliggende rapport blijkt dat het complex in zijn totaliteit een behoorlijk groot aantal waarden kan worden toegekend, die zowel het gebied van de architectuur als de cultuurhistorie omvatten. Uit het onderzoek zijn feiten en belangen naar voren gekomen die in de eerder gevoerde discussies niet aan de orde zijn geweest, maar wél de eigenlijke waarde van het PNEM-complex accentueren: het toont het
- laatste monumentale kantoorgebouw van een elektriciteitsmaatschappij dat qua monumentaliteit al haar voorgangers overtreft
- een vergaande mate van uniformiteit van het administratiegebouw en het bedrijfsgebouw die bij soortgelijke complexen niet aanwezig is
- consequente doorvoering van de traditionalistische vormentaal van de Delftse School
- gebruik van moderne constructiewijzen, waaronder stalen skeletbouw met windverbanden en een betonconstructie
- gebruik en accentuering van moderne technieken die het mogelijk maakten de traditionele vormentaal te handhaven, zoals de TL-verlichting
- een markante toepassing van de retorica van de architectuur, waarbij binnen een bijna archetypische iconologische erfenis de architect tot persoonlijke expressie wist te komen met een nadruk op de vrijere associatie van vormen (zie hierna)
- benadrukking van hypermoderne technologie aan de hand van traditionele elementen: de renaissancistisch loggia ter aanduiding van de airconditioning
- het gebouw als representatief monument voor de positie van de PNEM in de periode na de Tweede Wereldoorlog
- het gebouw als representatief monument voor de Wederopbouw van de stad 's-Hertogenbosch en daarmee van Noord-Brabant.
