Res novae actualiteiten vroeger en nu

Nieuws van Res nova verjaart eigenlijk niet. Lang nadat het project achter de rug is blijven de onderzoeksresultaten actueel. Vandaar dat Res nova ook als uitgever optreedt.

Ondertussen kunnen we niet al het nieuws op de voorpagina plaatsen. De pagina Res novae (nieuwe zaken) kun je dan ook zien als het verlengstuk van onze homepage. Maar ook elders op het wereldwijde web laat Res nova haar voetsporen achter:

Uiteraard kun je ons ook vinden op Twitter, waar we je onder meer laten weten wanneer er een nieuwsbulletin de ether in gaat.

Tenslotte is er dan nog het forum dat een interactief en flexibel medium vormt voor het plaatsen van korte berichten. Je bent van harte welkom bij:

Komt je er niet uit, probeer het dan, wat betreft de informatie op deze pagina, eerst met de zoektoets (Ctr-F). Wil je verder door de website bladeren, dan biedt de zoekmachine uitkomst.  

Res novae in retrospectief

Wandelt u mee langs de verschillende bijzondere projecten die Res nova wat langer geleden heeft uitgevoerd? Met de zoektoets (Ctrl F) kunt u op datum, trefwoord of plaatsnaam uw informatie opsporen. 

 

Ook dit artikel over het tuinontwerp van Margreeth Bangert voor een nieuw landgoed in Hemelum (Friesland) is te vinden in Vitruvius.

2010

Helaas is medio januari 2011 bekend gemaakt dat Hoogcruts geen subsidie toegekend heeft gekregen in het kader van de tijdelijke regeling. Limburgs Landschap heeft nu in het kader van de 'gewone' BRIM een aanvraag ingediend.

Voorgeschiedenis

Samen met Stadsherstel Limburg heeft Res nova eind september 2010 de bouwhistorische verkenning en de onderbouwing van de subsidieaanvraag voor de consolidatie en restauratie van de ruïne van het voormalige klooster Hoogcruts te Margraten afgerond.

Hoogcruts vormt al decennialang een ruïne. Het complex is indrukwekkend in zijn verval en het zou dan ook prachtig zijn als je de huidige situatie als momentopname zou kunnen bevriezen. Spijtig genoeg kan dat niet, dus óf er wordt iets gedaan, óf het door berken en klimop bij elkaar gehouden ensemble valt uit elkaar. De stichting Limburgs Landschap die zich de afgelopen jaren al vaker ontfermd heeft over weesmonumenten in deze provincie - zie de Volmolen of Frankenhofmolen te Vaals - is bezig met plannen om de ruïne te consolideren. 

Deze uitdaging durft Limburgs Landschap aan omdat men een beroep kan doen op de regeling die bedacht is "ter compensatie van de afschaffing van vrijstelling van overdrachtsbelasting voor beschermde monumenten voor de jaren 2010 en 2011". In dat verband is dan ook afgelopen 1 oktober een subsidieaanvraag ingediend.

De aanvragen worden in volgorde van binnenkomst behandeld en - mits ze voldaan aan de eisen van de regeling - toegekend. Om geen enkele risico te nemen is de aanvraag ingediend op de dag waarop de regeling is ingegaan. Ook al is Limburgs Landschap bij lange na niet de enige die dit heeft gedaan, de kans op welslagen is daarmee behoorlijk groot.

Het zal ook wel moeten, want als dit initiatief niet lukt zal vrijwel zeker volgende jaar de bulldozer door de restanten van dit in oorsprong middeleeuwse complex gaan. Dan is er geen redden meer aan!

Nieuwsgierig naar meer informatie over Hoogcruts? De bouwhistorische verkenning is in te zien via Google boeken onder deze link en via het scherm van onze uitgeverij.



Collage met linksboven en -onder de ruïne Hoogcruts. In het midden: Karl Pesch Konopka en Bernadette van Hellenberg Hubar onderzoeken de ruïne Hoogcruts te Margraten. Rechtsboven en -onder: de Frankenhofmolen te Vaals. Voor beide monumenten hebben Res nova en Stadsherstel Limburg in opdracht van Limburgs Landschap zowel het cultuur- en bouwhistorisch onderzoek als de onderbouwing van de subsidieaanvraag verzorgd.


Gelijktijd met deze subsidieaanvraag is een tweede aanvraag verzorgd voor de volmolen of Frankenhofmolen te Vaals, waar Res nova een groot cultuur- en bouwhistorische onderzoek naar heeft verricht. 

Meer hierover onder deze link.

Een van de meest bijzondere onderzoeken van het afgelopen jaar betreft de volmolen van Vaals. Nadat Limburgs Landschap Res nova eerder al opdracht gegeven had om alle relevante archiefstukken met betrekking tot deze molen bij elkaar te sprokkelen, kon vervolgens een diepgaande cultuur- en bouwhistorische analyse gestart worden. Don Rackham heeft samen met restauratiearchitect Karl Pesch Konopka van Stadsherstel Limburg het complex van boven tot onder nagelopen en de sporen in verband gebracht met de gebruiks- en bewoningsgeschiedenis. Het resultaat is verbluffend. De combinatie van molencomplex en waterwerk is door haar samenstelling zonder weerga in Nederland. Daarnaast getuigt het van de vroege, achttiende-eeuwse industrialisatie van de omgeving van Vaals onder invloed van het naburige Aken. Als enige watermolen in Nederland kreeg het in die dagen het aanzien van een landhuis, en wel in de Duits geïnspireerde stijl van de grensstreek. 

Voor een samenvatting van het onderzoek bezoek het forum.

Eerder al kwam het heuglijke bericht dat het herstel van het dak van de Volmolen kon worden gestart. De televisiereportage onder deze link geeft daarvan een beeld. Samen met restauratiearchitect Karl Pesch Konopka heeft Res nova de onderbouwing van de subsidieaanvragen verzorgd. Om ook het overige deel van de opstallen te restaureren is een aanvullende aanvraag ingediend in het kader van de Restauratieregeling monumenten 2010 en 2011. Het rapport is in te zien via het scherm van onze uitgeverij.

In vakblad Vitruvius is vanaf april 2010 een nieuwe rubriek te vinden, Res nova geheten. Hierin vertellen we vier keer per jaar welke bijzondere projecten we hebben uitgevoerd en wat ons zoal meer bezighoudt. Voor een deel gaat het daarbij om individuele projecten voor een deel om opdrachten in samenwerking met Friso Woudstra Architecten.

In het recent verschenen oktobernummer staan de twee volgende artikelen:

In opdracht van het ministerie van OC&W heeft Res nova begin 2010 een exercitie uitgevoerd die tot kernkwaliteiten moest leiden voor de toekomstige bescherming van Wederopbouwgebieden via de Algemene Maatregel van Bestuur. In het eerste deel van dit artikel wordt beschreven hoe deze constructie uit de nieuwe Wro wordt ingezet en komen de methodische aspecten van de erfgoedSWOT© aan de orde. In het tweede deel zal worden ingegaan op het concrete resultaat van de exercitie aan de hand van drie exemplarische dossiers van de RCE: Vriezenveen als model van de naoorlogse ruilverkaveling, Angelslo te Emmen als functionalistische wederopbouwwijk en Rhenen als voorbeeld van wederopbouw in de historische stad als gevolg van oorlogsschade.

Om bij de restauratie van een waardevol monument of bij de bouw van een nieuw volume in een gevoelige omgeving tot een passend ontwerp te komen, is het van belang dat een architect voldoende handvatten krijgt aangereikt op basis waarvan hij zijn plannen kan opstellen. Steeds meer architecten ervaren dat bij dergelijke projecten bouw- en/of cultuurhistorisch onderzoek als startpunt en inspiratiebron kan dienen. Een bedrijf dat nauw samenwerkt met Res nova is Friso Woudstra Architecten die zich al gedurende meer dan een kwart eeuw specialiseert in restauratieprojecten en hoogwaardige historiserende nieuwbouw. 



Aan de hand van twee gebouwen in Nijmegen, Molenstraat 72 en Groesbeekse weg 32, wordt de wisselwerking tussen oud en nieuw geïllustreerd. 

De artikelen van Res nova in Vitruvius zijn in te zien via deze link.

Voor de volledige inhoud van de nummers van Vitruvius volgt u deze link. 

Het eerste bestemmingsplan nieuwe stijl met een planologisch erfgoedregime (PER©) is een feit. Per januari 2010 moeten alle nieuwe bestemmingsplannen gedigitaliseerd worden én volgens een bepaalde opzet worden ingericht, zodat in heel Nederland bestemmingsplannen met elkaar vergelijkbaar zijn. Met De Bergen is dat nu het geval. 

Op www.ruimtelijkeplannen.nl is het bestemmingsplan De Bergen te raadplegen, waarvoor Res nova onderzoek heeft gedaan en advies heeft uitgebracht ten behoeve van het Planologisch erfgoedregime (PER©). Beheer, behoud en ontwikkeling van Eindhovens verleden wordt nu via het bestemmingsplan geregeld. Ook aanvullende hoofdstukken in de vorm van nieuwbouw kunnen worden toegevoegd. Omdat het in het begin wat wennen is met de nieuwe systematiek, helpen we u op weg.

In januari 2010 heeft het bestemmingsplan De Bergen ter visie gelegen. Uit de zienswijzen is gebleken dat er groot enthousiasme is bij de bewoners voor de manier waarop de gemeente Eindhoven De Bergen heeft beschermd. Er kwam slechts één negatieve zienswijze binnen die eenvoudig gepareerd kon worden. De positieve reacties hebben ook te maken met de rondleidingen die gemeente Eindhoven voor de bewoners heeft georganiseerd. Op deze manier heeft Res nova de waarden over het voetlicht kunnen brengen en is draagvlak voor het erfgoedregime gekweekt. 

Volg voor meer informatie deze link.


In vakblad Vitruvius is vanaf april 2010 een nieuwe rubriek te vinden, Res nova geheten. Hierin gaan we vier keer per jaar vertellen welke bijzondere projecten we hebben uitgevoerd en wat ons zoal meer bezighoudt.

We zijn heel toepasselijk gestart met de res novae rond het planologisch erfgoedregime van De Bergen in Eindhoven.

In dit eerste nummer is bovendien een groot artikel van Res nova's partner, drs Don Rackham, te vinden, en wel over het oudste figuratieve stucwerk in Nederland in kasteel Wolfrath. In 2006 heeft hij hier als lid van een team van vennoten en partners een groot onderzoek naar uitgevoerd en de vondst van het rariteitenkabinet met dit bijzondere stucwerk kwam als een van de res novae naar voren.

Res nova is niet zomaar toegetreden tot de scribenten van Vitruvius. Dit is gekoppeld aan een plaats in de redactieraad. Als tegengebaar is Res nova een van de officiële medeondersteuners van het blad geworden.

Volg deze links naar Vitruvius of om het integrale rapport over het oudste figuratieve stucwerk in Nederland te bestellen.

2009

Voor de overige projecten volg deze link.

"Sommige architecten doen dat. Die denken op een bepaald moment in hun leven: laten we eens een boek maken. We hebben veel gedaan, een mooi oeuvre, dus een boek. Eén boek!

Niet Friso Woudstra, want hij koos voor twee boeken. Toen Res nova hier mee bezig was, kostte het absoluut geen moeite om de ene bladzijde na de andere te vullen. De ene analyse van een spannend gebouw volgde op de ander van een nog mooier gebouw. Maar wat wil je ook met 1001 opdrachten.

Wat het project extra spannend maakte, is, dat Friso niet alleen zijn eigen werk op een rij wilde hebben. Ook de restauraties vanaf het begin van zijn carrière kwamen aan de beurt. Dat werd dus Saxa loquuntur, de stenen spreken. Een veelzeggende titel voor monumenten ... "

Met deze woorden werden op de Open Monumentendag 2009 de twee publicaties over het oeuvre van Friso Woudstra gepresenteerd, waarvoor Res nova de tekst en een deel van het beeldmateriaal heeft geproduceerd. Naar de restauraties is uitvoerig onderzoek verricht door Don Rackham, terwijl de synthese werd verwoord door Bernadette van Hellenberg Hubar. Samen hebben de auteurs de inleidingen geschreven voor de verschillende historiserende genres, waarin Woudstra zijn hedendaagse ontwerpen heeft gerealiseerd. Voorafgaand aan de publicaties hebben interviews met de architect plaats gevonden die zijn afgenomen door de auteurs en Margreeth Bangert.

De feestelijkheden op de Open Monumentendag 2009 werden georganiseerd bij gelegenheid van de voltooiing van de restauratie van De Wientjesvoort. Na de start met het landhuis in 1999 werd dit jaar het grachtenstelsel met de bijbehorende waterlopen als laatste onderdeel van het landgoed opgeleverd. Meer informatie vindt u via onderstaande links:

Nadat begin 2009 bekend werd dat de tweede Rrwr-subsidieaanvraag voor de restauratie van stedelijk museum 'Het huis van Cuypers' te Roermond succes had opgeleverd, heeft de provincie eveneens subsidie in het vooruitzicht gesteld met een pilot voor de DuMo-methode. Uitgangspunt was een van de meest inspirerende publicaties die de afgelopen jaren over monumentenzorg is verschenen: Handboek Duurzame Monumentenzorg, door Evert-Jan Nusselder en Michiel Haas. Onder leiding van ir Han Joosen van Exaedus te Maastricht en met coauteur ir Jack Pepels van K+Adviesgroep te Echt is een exercitie opgezet die tot boeiende resultaten heeft geleid. 

Door de behoedzame opzet van de plannen voor het complex en met name het inspelen op de gebruikstypologie vanaf 1853 gaat per saldo de Mo-waarde omhoog, terwijl de Du-waarde ten gevolge van de toepassing van moderne technologieën eveneens stijgt.

2007 | 2008

Voor de overige projecten volg deze link voor 2007 en deze voor 2008.

Cuypersjaar 2007/2008 was ook voor Res nova een Cuypersjaar! — Res nova heeft zich de afgelopen periode  intensief beziggehouden met enkele Cuypersprojecten, die we hierna de revue laten passeren. Ondertussen ligt het werk elders niet stil, zoals onder meer uit de opmars in Amsterdam blijkt.

Rien de pareil — Res nova heeft onlangs de cultuur- en bouwhistorische analyse Rien de pareil over (en in opdracht van) het stedelijk museum 'Het huis van Cuypers' te Roermond voltooid. Het is de eerste detailstudie die aan dit omvangrijke complex, het vroegste opus magnum van Cuypers is gewijd. Het onderzoek bestaat uit twee delen: ‘De stad in het klein’ (met een nadruk op de activiteiten van Pierre J.H. Cuypers) en ‘Icoon van de natie’ (over de metamorfosen van het gebouw onder Joseph Th.J. Cuypers). Lopende het onderzoek heeft Bernadette van Hellenberg Hubar tevens een deelrapport over de polychromie van Cuypers geproduceerd: De muziek van het licht. Een van de meest bijzondere vondsten in dit verband is de ontdekking dat Cuypers vrijwel zeker een synestheet was die kleuren in termen van muzikale harmonieën opvatte.

Een samenvatting van Rien de Pareil kunt u hier downloaden.

In samenwerking met het stedelijk museum wil Res nova een Cd-rom uitbrengen, waarop behalve Rien de pareil en De muziek van het licht de andere onderzoeken worden gepubliceerd, die Res nova de afgelopen jaren over Cuypers en zijn 'school' heeft uitgevoerd:


Vertrek in Cuypers' woonhuis te Roermond circa 1900

Naar organisch herstel |de Rrwr-aanvraag voor het stedelijk museum 'Het huis van Cuypers' te Roermond — Res nova heeft eind 2007 samen met restauratiearchitect Karl Pesch Konopka en architectenbureau Hans Coppen te Roermond de onderleggers geproduceerd voor een subsidieaanvraag in het kader van de Regeling rijkssubsidiering wegwerken restauratieachterstand 2007(Rrwr 2007), een onderdeel van het BRIM.

Het museumcomplex is dringend toe aan herstel: niet alleen dient het complex weer in staat van onderhoud gebracht te worden, ook is er behoorlijk wat restauratiewerk te verrichten en vragen de eisen die aan een hedendaags museum gesteld worden om een aantal aanvullende voorzieningen. Om met name de conserverende werkzaamheden in goede banen te leiden heeft Res nova een conditierapport met behandelingsvoorstel opgesteld. 

Het conditierapport geeft niet alleen een overzicht van de gebreken, maar spoort ook de oorzaken op en behelst een voorstel om deze op historisch verantwoorde wijze aan te pakken. Historische duurzaamheid staat daarbij centraal. Zoals de titel van het rapport aangeeft impliceert dit een restauratiefilosofie waarbij organisch herstel op de voorgrond staat en met name aandacht wordt gevraagd voor materialen en middelen. De afgelopen decennia is namelijk gebleken dat het gebruik van moderne materialen en middelen een ernstige bedreiging vormt voor het interne klimaat van een monument. Vaak wordt een vicieuze cirkel gecreëerd waarbij de oplossing slechts op het oog voldoet en op termijn het probleem dat ze geacht werd te bestrijden, in stand blijkt te houden. In het kader van dit rapport is een concreet overzicht van werkzaamheden op besteksniveau geformuleerd en wordt op het punt van methodiek de richting aangegeven, waarin gewerkt moet worden. 

De RACM heeft het conditierapport positief beoordeeld en het geaccepteerd als basis voor de voornoemde Rrwr-aanvraag. Helaas heeft dat niet tot een positief resultaat mogen leiden! De aanvraag is eind juni 2008 - ten onrechte - afgewezen, omdat men de post voor het herstel van het dak niet accepteert als restauratiekosten, maar opvat als achterstallig onderhoud!



De Rrwr-aanvraag is gericht op het wegwerken van de restauratieachterstand, zoals hier bij 
de noordvleugel van 'Het huis van Cuypers'.


In Roermond is behalve voor het museum ook een aanvraag voor het ECI-complex ingediend, waarnaar Res nova (toen nog onder de naam van Ad rem) in 1997 een groot cultuurhistorisch onderzoek heeft verricht. Ook deze was aanvankelijk afgewezen - ook hier werden posten uit de begroting geschrapt - maar via een omweg komen alsnog gelden voor dit project beschikbaar.

Restauratie van de originele beelden van het grafmonument van Pierre J.H. Cuypers gereed — Na het grafmonument zijn in 2007 ook de vier originele beelden van Petrus, Johannes, Catharina en Cecilia gerestaureerd. Bij de overdracht van de beelden aan het stedelijk museum 'Het huis van Cuypers' te Roermond, heeft restaurateur Adriaan van Rossum een presentatie gegeven van het werk en de verschillende beslissingen die lopende het herstelproces genomen moesten worden. De beelden komen te staan in de galerij van het museum, dus in de open lucht, maar wel overdekt. 

Zoals bekend, is op Allerzielen 2006 de feitelijke herstelcampagne van het grafmonument van Pierre J.H. Cuypers afgesloten. U leest hier meer over onder deze link.



Het gerestaureerde grafmonument (foto Jan Straus)

Res nova Amsterdam — De vuurdoop van de eerste opdracht voor Fiscaal verhaal© in Amsterdam is een groot succes geworden. Res nova heeft dit product uitgevoerd voor het rijksmonument Herengracht 529. Behalve een zeer informatief cultuur- en bouwhistorisch onderzoek, zijn een gebrekenplan en het eigenlijke Fiscaal verhaal© - de uitgekiende manoeuvre rond de fiscale voetangels en klemmen - geproduceerd. Ten behoeve van de procesbewaking zijn bijeenkomsten belegd met het gemeentelijk bureau voor monumenten en archeologie (BMA), het dito bureau voor bouwtoezicht (BMT), de taxateurs van de belastingdienst in Amsterdam en het NRF. Margreeth Bangert heeft hierbij zowel de monumentale aspecten, de vergunningenprocedure en het fiscale traject behartigd. Een en ander vond plaats in nauw overleg met architect Ruben van den Boogaard van INArchitecten die voor het verbouwingsplan tekende. Hij heeft Res nova vervolgens betrokken bij de verbouwing van een appartement in de kalenderpanden aan het Entrepotdok (Geschutswerf 33 Amsterdam).

 

Res nova is sinds 2007 ook actief in Amsterdam. Meer daarover vindt u onder deze link.

 

Op dit moment wordt de organisatie in Amsterdam verder opgetuigd. Onderdeel daarvan wordt de tweede bijeenkomst voor monumenteneigenaren die gepland is in het voorjaar van 2008. Vanwege de positieve reacties in 2007 heeft Van Lanschot Res nova namelijk uitgenodigd voor een reprise. Geïnteresseerde eigenaren van een rijks- of gemeentelijk monument in Amsterdam kunnen uiteraard contact met ons opnemen. 

Res nova Amsterdam staat onder regie van Gert van Kleef. Meer informatie vindt u onder deze link.

2006

Voor de overige projecten volg deze link.

Maasgouw— De gemeente De Maasgouw die sinds 1 januari 2007 een feit is, heeft als eerste cultuurhistorie ingezet in het herindelingsproces. De vroegere colleges van B&W van de drie gemeenten (Heel, Maasbracht en Thorn) gaven Res nova opdracht voor een onderzoek uit naar de cultuurhistorisch waardevolle elementen (woningen, kerken, industrieel erfgoed, maar ook infrastructuur, verkavelingspatronen, historisch groen en objecten als wegkruizen) in alle  kernen van de gemeenten. Momenteel is dit werk op Linne en Wessem na afgerond. Het resultaat wordt samengevat op een cultuurhistorisch basiskaart, die - zoals de naam aangeeft - als basis zal dienen voor verdere selectie en bescherming via het bestemmingsplan (PER©). 

Res nova heeft eerder een startnotitie geschreven voor de toen nog toekomstige gemeente Maasgouw. Hieruit bleek dat ze historisch bezien al bestond en zelfs vastgelegd is op een kaart die toegeschreven wordt aan Jacob van Deventer (circa 1510)! 


 
 'Kaart van de historische 'gemeente Maasgouw', 
toegeschreven aan Jacob van Deventer (1510)

Maastrichts planologisch erfgoedregime — Res nova heeft in 2006 de cultuurhistorische paragraaf en de daaraan ten grondslag liggende deelrapporten opgeleverd voor het tweede bestemmingsplangebied, waarin het MPE (PER©)wordt uitgevoerd. Het betreft Amby-Geusselt, dat zich onderscheidt door een bijzonder bodemarchief, een combinatie van een historisch dorpslint, enkele kastelen en hoeven met de bijbehorende landgoederen, een paar bijzondere wederopbouw- en laat twintigste-eeuwse wijken en het oudste sportareaal van Maastricht. In maart 2007 gaat het voorontwerpbestemmingsplan in de inspraak. Mogelijk zal dit nog leiden tot veranderingen in de selectie van gebieden en panden.

Hoe een BRIMmige  zomer overging in een zachte herfst — De BRIMmige zomer van 2006 heeft geleid tot een positief resultaat. In het totaal zijn vier aanvragen in het kader van het Besluit Rijkssubsidiering Instandhouding Monumenten (BRIM) ingediend: voor het hoofdhuis van Kasteel Hasselholt te Ohé en Laak, kasteel Horn te Horn, kasteel Wolfrath* te Holtum en voor molen Zeldenrust te Thorn. Res nova heeft tijd geïnvesteerd om in goed overleg met medewerkers van de RACM een effectief stramien te ontwikkelen. Alle projecten hebben dan ook een volledige toekenning gekregen. Wilt u weten wat onze ervaringen zijn in de bètafase van deze nieuwe subsidieregeling, volg dan deze link.

Zeedijk Heusden — Een cultuurhistorisch onderzoek van Res nova, in opdracht van Adviesbureau Cuypers, over de Zeedijk bij Heusden heeft, in samenwerking met de lokale heemkundekring, september 2006 geleid tot een publicatie die u binnenkort op onze site kunt downloaden. De Zeedijk is een mooi voorbeeld van de invloed die menselijk ingrijpen bijna 700 jaar na dato nog kan hebben op het landschap. Niet meer dan logisch dat het project met Belvedere-subsidie werd uitgevoerd.

Oudste stucwerk in Nederland — In het kader van Fiscaal verhaal© en de BRIM-aanvraag voor Kasteel Wolfrath* te Holtum stuitte Res nova afgelopen zomer (2006) op het oudste figuratieve stucwerk in Nederland: in een kleine ruimte ten oosten van de grote zaal van het kasteel bevindt zich een aantal fraai uitgewerkte stucreliëfs, die wat betreft datering, iconografie en uitvoering op landelijk niveau uniek zijn. Wolfrath werd in de periode 1627-1634 in opdracht van de toenmalige kasteelheer, Philips Hendrik Bentinck, aanzienlijk uitgebreid. Als apotheose op deze grootschalige bouwcampagne liet Bentinck een rariteitenkabinet of Kunstkammer aanleggen, waarin hij de wonderen van de wereld ten toon wilde stellen. Een belangrijk onderdeel van dit kabinet vormt een viertal medaillons met daarin afgebeeld de Latijnse kerkvaders. Met het in dit vertrek uitgevoerde decoratieve programma en de tentoongestelde kunstwerken en rariteiten probeerde Bentinck de bezoeker van het kabinet te doordringen van een contrareformatorische boodschap die hij verpakte in het destijds populaire thema van het rariteitenkabinet als microcosmos. Bentinck spiegelde zich hierbij aan zijn heer, de keurvorst en aartsbisschop van Keulen en toenmalige hertog van Gulik, Ferdinand van Beieren (1577-1650). Deze telg uit het huis Wittelsbach is de geschiedenis in gegaan als de man die de contrareformatie in Duitsland vaste grond onder de voet gaf. Onlangs is een vooronderzoek gestart ten behoeve van de restauratie van het stucwerk dat zal plaatsvinden door Bernard Delmotte met medewerking van de stichting Restauratieatelier Limburg te Maastricht. 

 


Het stucwerk in het kabinet van kasteel Wolfrath*

Twee nieuwe werken van Matthias Soiron ontdekt — Afgelopen zomer (2006) is zowel bij het onderzoek in het kader van Fiscaal verhaal© op Wolfrath* als bij Munsterstraat 10 te Roermond een tot dusver onbekend werk van de Maastrichtse architect en decorateur Matthias Soiron aan het licht gekomen. Matthias Soiron is te Maastricht geboren op 29 januari 1748. Hij is een telg uit een geslacht van architecten die actief waren in Maastricht en omstreken. Andere familieleden waren werkzaam als steenhouwer en schrijnwerker. Deze achtergrond en de verwantschap met zilversmidfamilies hebben het kunstzinnige talent van Soiron helpen ontwikkelen.

Soiron heeft een grote collectie tekeningen nagelaten die ons de kans biedt een blik te werpen in het creatieve brein van de architect. Hieronder bevinden zich ontwerpen voor huizen en kerken, tuinen, interieurs, meubels, maar ook voor rolstoelen, ladders, nieuwe Franse ramen, et cetera. Hieruit blijkt meer dan eens dat hij het meest in zijn element was als hij in de gelegenheid werd gesteld een totaalontwerp te maken. Hij tekende dan alles in dezelfde stijl, niet alleen de bouwkundige constructie van een huis, maar ook de inrichting en de decoraties van de binnenruimtes, de betimmeringen, de trappartijen, wanden en plafonds. De collectie wordt bewaard op het Regionaal Historisch Centrum Limburg.

Ook bij Wolfrath* en de Munsterstraat is sprake van een dergelijk samenhangend concept: in het eerste geval werd in 1803 een ingrijpende verbouwing uitgevoerd, waarvoor een representatieve ontvangsthal, een monumentale trappartij en verschillende ruimtes werden ontworpen. Voor het verfijnde stucwerk op de haardboezems trok Soiron vrijwel zeker Petrus Nicolaas Gagini aan, met wie hij onder meer in Maastricht vaak samengewerkt had. Bij de Munsterstraat richtte de verbouwing zich eveneens op de trappartij en enkele representatieve ruimtes, waarvan er één bestemd was als kabinet voor de schilderijencollectie van de opdrachtgever, J.B.J. Meyer. Daarnaast verzorgde Soiron in beide gevallen ook enkele privé-vertrekken van de opdrachtgevers die een goed beeld geven van het vroege negentiende-eeuwse boudoir.


    
De centrale trap van de Maastrichtse architect Matthias Soiron in het pand Munsterstraat 10 te 
Roermond met het bordesschild waarin het jaartal 1802 is verwerkt. 

 

Oudste huis Roermond ontdekt — Bij onderzoek van het pand Neerstraat 63 te Roermond is in mei 2006 het - tot dusver - oudste woonhuis van Roermond ontdekt. In het kader van Fiscaal verhaal© stelde Res nova een cultuur- en bouwhistorische analyse en een gebrekenplan op. De resultaten hiervan gaven aanleiding tot dendrochronologisch onderzoek, waaruit naar voren kwam dat het hout van de middeleeuwse portaalstructuur dateert van 1485. Onder deze link vindt u het vervolg van dit spannende verhaal.

De eerste Van Lanschot-bijeenkomst — Half februari 2006 heeft de eerste gezamenlijke bijeenkomst plaatsgevonden van Res nova met Van Lanschot Bankiers. Van Lanschot is geïnteresseerd om samen met Res nova het succesproduct Fiscaal verhaal© breder op de markt te zetten. De bank overweegt een aparte monumentenhypotheek in het leven te roepen voor dat deel van de restauratiekosten waarvoor het NRF geen dekking biedt. 

De bijeenkomst werd bezocht door veertig monumenteneigenaren en was alleen al vanwege de feed back een groot succes. Mocht u eigenaren kennen die belangstelling hebben om de volgende sessie bij te wonen, dan kunt u ons dat laten weten. Medio 2007 zal een vervolg in de regio Midden-Limburg worden georganiseerd. 

Maastrichtkatern Monumenten — In het Maastrichtkatern van het vakblad Monumenten van februari 2006 wordt de schijnwerper gezet op het Maastrichts planologisch erfgoedregime (MPE) dat Res nova heeft ontwikkeld voor de gemeente Maastricht. In plaats van de traditionele monumentenverordening met haar eenzijdige nadruk op objecten, heeft Maastricht gekozen voor een integrale bescherming van het erfgoed via het bestemmingsplan. Veelzeggend genoeg heet het artikel dan ook 'Het bestemmingsplan als beschermheer'. 

Res nova's uitvinding op het gebied van de planologische monumentenzorg (het PER©) is tijdens een workshop met de gemeenten Maastricht, Roermond, Sittard, Eindhoven en Tilburg afgelopen januari kritisch onder de loep genomen. De discussie heeft interessante gezichtspunten opgeleverd, waaruit vooral bleek hoe veel openingen het instrument van het bestemmingsplan in principe biedt. De gemeente Maastricht verwacht dat het regime eind dit jaar in het kader van het hoger beroep tegen het bestemmingsplan Malberg Oud-Caberg getoetst zal worden door de Raad van State. 

 

Het geheugen van Belvédère (januari 2006)— In het kader van een serie lezingen over Het geheugen van Belvédère hebben Bernadette van Hellenberg Hubar en Margreeth Bangert in Maastricht een voordracht verzorgd over Ondernemers met een boodschap. Belvédère is een gebied met bedrijven, vestingwerken, infrastructurele voorzieningen en natuur in het noordwesten van Maastricht. Het terrein heeft het imago van de 'onderkomen achtertuin' van de stad. Met verschillende presentaties en activiteiten wordt er aan gewerkt om hier verbetering in te brengen.  De strekking van Res nova's presentatie was als volgt:

Dat architectuur een boodschap uitdraagt, is een verhaal van alle tijden. Vanouds gebruikten machthebbers en bestuurders gebouwen en hun vormgeving als een middel om hun positie te benadrukken. De symbolische functie van architectuur had ook een bijzondere aantrekkingskracht voor industriëlen vanaf het eerste uur. 

De verschillende motieven en decoraties bleken een effectief propagandamiddel in een tijd dat men het begrip 'reclame' nog uit moest vinden. Niettemin zijn industriële complexen lange tijd beschouwd als architectonisch weinig interessante ensembles van grote en obscure panden. Het tegendeel blijkt het geval te zijn. In de loop van de negentiende en vroege twintigste eeuw werd het ijzeren landschap opgetuigd met 'aansprekelijke' gebouwen die wel degelijk representatief waren. Dit valt bij uitstek te illustreren aan de hand van de zogenaamde 'Timmerfabriek' aan de Boschstraat te Maastricht. Dit complex blijkt in werkelijkheid de Kop van de Sphinx te zijn, waar zich het distributiecentrum bevond van de 'kristalpoot' van de Maastrichtse aardewerkindustrie. 

Aan de hand van voorbeelden elders, zoals de bedrijfsgebouwen van Cuypers in Roermond en van de suikerfabriek Hollandia te Gorinchem, is de retorica van de industriële architectuur in context geplaatst. Opnieuw is daarbij gebleken hoe groot de invloed is geweest van de Franse architect en theoreticus, E.E. Viollet-le-Duc.

 

Ruimtekeurmerk — Voor het werk in Roermond en omgeving is Res nova begin 2006 indirect in de prijzen gevallen: de opdrachtgevers van twee van onze projecten ontvingen op 29 januari 2006 het Ruimtekeurmerk van de stichting Ruimte, te weten Graeterhof in Swalmen en Voorstad Sint Jacob nummer 3 te Roermond. 

Het BRIM — Per begin van het jaar is het oude subsidiesysteem van de BRRM en de BROM vervangen door het BRIM. Wilt u weten wat dit betekent voor monumenteneigenaren, volg dan deze link.

Spiegel van Roermond— De nieuwe Spiegel van Roermond van de stichting RURA is verschenen met het artikel van Margreeth Bangert, 'Buiten de brug' over het onderzoek naar het pand Voorstad Sint Jacob nummer 3 (pp. 126-27).

2002-2005

Voor de projecten die in de jaren 2002-2005 zijn uitgevoerd volg deze snelkoppelingen naar 2002, 2003, 2004 en 2005.

Maastrichts planologisch monumentenregime (MPE)— Maastricht heeft een nieuw erfgoedregime dat door Res nova geregistreerd is als het PER©: de Limburgse hoofdstad heeft hiermee een primeur in Nederland omdat de gemeente het heeft aangedurfd om het eerste planologische monumentenregime op te zetten  en te implementeren. Lees er meer over onder deze link.

Nieuwsbulletins

Van tijd tot tijd brengt Res nova een nieuwsbulletin uit. Hieronder treft u de inhoudsopgave aan met het meest recente item bovenaan. Verder vragen we aandacht voor het actualiteitenforum en het berichtenarchief. 

 

R

E

B

U

S