Van tijd tot tijd brengt Res nova een nieuwsbulletin uit. Hieronder treft u de inhoudsopgave aan met het meest recente item bovenaan. Verder vragen we aandacht voor het actualiteitenforum en het berichtenarchief.
Wint Rhederhof de finale van het Het mooiste pand van Nederland (april 2010)
Zo tegen het einde van het jaar ... (december 2009)
Minister Plasterk roemt het Planologisch erfgoedregime (PER©) van Res nova ( oktober 2009)
Deel 2 van de Cuyperscode klaar voor het onderwijs (mei 2009)
Het eerste forum voor cultuurhistorie en ruimtelijke ordening Cuypersjaar 2007
De voltooiing van de restauratie van het grafmonument van Cuypers & Cuypersjaar 2007
De entree van de zoekmachine, het Ruimtekeurmerk en de eerste voorlichtingsbijeenkomst eigenaren van Rijksmonumenten in 2006
De vernieuwde website in 2005
Actualiteiten op het forum
De actualiteiten van Res nova zijn te vinden op het forum dat een interactief en flexibel medium vormt voor het plaatsen van en reageren op korte berichten.
De meeste recente zaken zijn te vinden op de volgende fora:
Op deze fora doen we verslag van vondsten die uit ons onderzoek naar voren zijn gekomen, van presentaties die we hebben gegeven, artikelen die we hebben geproduceerd en van nieuwe ontwikkelingen in de markt en van de overheid.
De wapenfeiten en vondsten op cultuurhistorisch gebied kunt u bij de projectbeschrijvingen vinden onder de knop projecten of het voornoemde forum 'Tussen het erfgoed'. Voor meer treffers biedt de zoekmachine uitkomst. Enkele van de meest spraakmakende res novae vindt u trouwens op onze homepage.
Res nova is sinds 2007 ook actief in
Amsterdam. Meer daarover
vindt u onder de volgende link.
Berichtenarchief
Het onderstaande vervolg van deze pagina is gewijd aan het berichtenarchief van Res nova. Met de zoektoets (Ctrl F) kunt u op datum, trefwoord of plaatsnaam uw informatie opsporen.
Cuypersjaar 2007/2008 was ook voor Res nova een Cuypersjaar! — Res nova heeft zich de afgelopen periode intensief beziggehouden met enkele Cuypersprojecten, die we hierna de revue laten passeren. Ondertussen ligt het werk elders niet stil, zoals onder meer uit de opmars in Amsterdam blijkt.
Rien de pareil — Res nova heeft onlangs de cultuur- en bouwhistorische analyse Rien de pareil over (en in opdracht van) het stedelijk museum 'Het huis van Cuypers' te Roermond voltooid. Het is de eerste detailstudie die aan dit omvangrijke complex, het vroegste opus magnum van Cuypers is gewijd. Het onderzoek bestaat uit twee delen: ‘De stad in het klein’ (met een nadruk op de activiteiten van Pierre J.H. Cuypers) en ‘Icoon van de natie’ (over de metamorfosen van het gebouw onder Joseph Th.J. Cuypers). Lopende het onderzoek heeft Bernadette van Hellenberg Hubar tevens een deelrapport over de polychromie van Cuypers geproduceerd: De muziek van het licht. Een van de meest bijzondere vondsten in dit verband is de ontdekking dat Cuypers vrijwel zeker een synestheet was die kleuren in termen van muzikale harmonieën opvatte.
Een samenvatting van Rien de Pareil kunt u hier downloaden.
In samenwerking met het stedelijk museum wil Res nova een Cd-rom uitbrengen, waarop behalve Rien de pareil en De muziek van het licht de andere onderzoeken worden gepubliceerd, die Res nova de afgelopen jaren over Cuypers en zijn 'school' heeft uitgevoerd:
Vertrek in Cuypers' woonhuis te Roermond
circa 1900
Naar organisch herstel: de Rrwr-aanvraag voor het stedelijk museum 'Het huis van Cuypers' te Roermond — Res nova heeft de afgelopen maanden samen met restauratiearchitect Karl Pesch Konopka en architectenbureau Hans Coppen te Roermond de onderleggers geproduceerd voor een subsidieaanvraag in het kader van de Regeling rijkssubsidiering wegwerken restauratieachterstand 2007(Rrwr 2007), een onderdeel van het BRIM.
Het museumcomplex is dringend toe aan herstel: niet alleen dient het complex weer in staat van onderhoud gebracht te worden, ook is er behoorlijk wat restauratiewerk te verrichten en vragen de eisen die aan een hedendaags museum gesteld worden om een aantal aanvullende voorzieningen. Om met name de conserverende werkzaamheden in goede banen te leiden heeft Res nova een conditierapport met behandelingsvoorstel opgesteld.
Het conditierapport geeft niet alleen een overzicht van de gebreken, maar spoort ook de oorzaken op en behelst een voorstel om deze op historisch verantwoorde wijze aan te pakken. Historische duurzaamheid staat daarbij centraal. Zoals de titel van het rapport aangeeft impliceert dit een restauratiefilosofie waarbij organisch herstel op de voorgrond staat en met name aandacht wordt gevraagd voor materialen en middelen. De afgelopen decennia is namelijk gebleken dat het gebruik van moderne materialen en middelen een ernstige bedreiging vormt voor het interne klimaat van een monument. Vaak wordt een vicieuze cirkel gecreëerd waarbij de oplossing slechts op het oog voldoet en op termijn het probleem dat ze geacht werd te bestrijden, in stand blijkt te houden. In het kader van dit rapport is een concreet overzicht van werkzaamheden op besteksniveau geformuleerd en wordt op het punt van methodiek de richting aangegeven, waarin gewerkt moet worden.
De RACM heeft het conditierapport positief beoordeeld en het geaccepteerd als basis voor de voornoemde Rrwr-aanvraag. Helaas heeft dat niet tot een positief resultaat mogen leiden! De aanvraag is eind juni 2008 - ten onrechte - afgewezen, omdat men de post voor het herstel van het dak niet accepteert als restauratiekosten, maar opvat als achterstallig onderhoud!
De Rrwr-aanvraag is gericht op het
wegwerken van de restauratieachterstand, zoals hier bij
de
noordvleugel van 'Het huis van Cuypers'.
In Roermond is behalve voor het museum ook een aanvraag voor het ECI-complex ingediend, waarnaar Res nova (toen nog onder de naam van Ad rem) in 1997 een groot cultuurhistorisch onderzoek heeft verricht.
Ook deze was aanvankelijk afgewezen - ook hier werden posten
uit de begroting geschrapt - maar via een omweg komen alsnog
gelden voor dit project beschikbaar.
Restauratie van de originele beelden van het grafmonument van Pierre J.H. Cuypers gereed — Na het grafmonument zijn in 2007 ook de vier originele beelden van Petrus, Johannes, Catharina en Cecilia gerestaureerd. Bij de overdracht van de beelden aan het stedelijk museum 'Het huis van Cuypers' te Roermond, heeft restaurateur Adriaan van Rossum een presentatie gegeven van het werk en de verschillende beslissingen die lopende het herstelproces genomen moesten worden. De beelden komen te staan in de galerij van het museum, dus in de open lucht, maar wel overdekt.
Zoals bekend, is op Allerzielen 2006 de feitelijke herstelcampagne van het grafmonument van Pierre J.H. Cuypers afgesloten. U leest hier meer over onder deze link.
Het
gerestaureerde grafmonument (foto Jan Straus)
Res nova Amsterdam — De vuurdoop van de eerste opdracht voor Fiscaal verhaal© in Amsterdam is een groot succes geworden. Res nova heeft dit product uitgevoerd voor het rijksmonument Herengracht 529. Behalve een zeer informatief cultuur- en bouwhistorisch onderzoek, zijn een gebrekenplan en het eigenlijke Fiscaal verhaal© - de uitgekiende manoeuvre rond de fiscale voetangels en klemmen - geproduceerd. Ten behoeve van de procesbewaking zijn bijeenkomsten belegd met het gemeentelijk bureau voor monumenten en archeologie (BMA), het dito bureau voor bouwtoezicht (BMT), de taxateurs van de belastingdienst in Amsterdam en het NRF. Margreeth Bangert heeft hierbij zowel de monumentale aspecten, de vergunningenprocedure en het fiscale traject behartigd. Een en ander vond plaats in nauw overleg met architect Ruben van den Boogaard van INArchitecten die voor het verbouwingsplan tekende. Hij heeft Res nova vervolgens betrokken bij de verbouwing van een appartement in de kalenderpanden aan het Entrepotdok.
Op dit moment wordt de organisatie in Amsterdam verder opgetuigd. Onderdeel daarvan wordt de tweede bijeenkomst voor monumenteneigenaren die gepland is in het voorjaar van 2008. Vanwege de positieve reacties in 2007 heeft Van Lanschot Res nova namelijk uitgenodigd voor een reprise. Geïnteresseerde eigenaren van een rijks- of gemeentelijk monument in Amsterdam kunnen uiteraard contact met ons opnemen. Over dit onderwerp vindt u meer onder deze link.
Herengracht 529 te Amsterdam
Maasgouw— De gemeente De Maasgouw die sinds 1 januari 2007 een feit is, heeft als eerste cultuurhistorie ingezet in het herindelingsproces. De vroegere colleges van B&W van de drie gemeenten (Heel, Maasbracht en Thorn) gaven Res nova opdracht voor een onderzoek uit naar de cultuurhistorisch waardevolle elementen (woningen, kerken, industrieel erfgoed, maar ook infrastructuur, verkavelingspatronen, historisch groen en objecten als wegkruizen) in alle kernen van de gemeenten. Momenteel is dit werk op Linne en Wessem na afgerond. Het resultaat wordt samengevat op een cultuurhistorisch basiskaart, die - zoals de naam aangeeft - als basis zal dienen voor verdere selectie en bescherming via het bestemmingsplan (PER©).
Res nova heeft eerder een startnotitie geschreven voor de toen nog toekomstige gemeente Maasgouw. Hieruit bleek dat ze historisch bezien al bestond en zelfs vastgelegd is op een kaart die toegeschreven wordt aan Jacob van Deventer (circa 1510)!
'Kaart van de historische
'gemeente Maasgouw',
toegeschreven aan Jacob
van Deventer (1510)
Maastrichts planologisch erfgoedregime — Res nova heeft onlangs de cultuurhistorische paragraaf en de daaraan ten grondslag liggende deelrapporten opgeleverd voor het tweede bestemmingsplangebied, waarin het MPE (PER©)wordt uitgevoerd. Het betreft Amby-Geusselt, dat zich onderscheidt door een bijzonder bodemarchief, een combinatie van een historisch dorpslint, enkele kastelen en hoeven met de bijbehorende landgoederen, een paar bijzondere wederopbouw- en laat twintigste-eeuwse wijken en het oudste sportareaal van Maastricht. In maart 2007 gaat het voorontwerpbestemmingsplan in de inspraak. Mogelijk zal dit nog leiden tot veranderingen in de selectie van gebieden en panden.
Hoe een BRIMmige zomer overging in een zachte herfst — De BRIMmige zomer van 2006 heeft geleid tot een positief resultaat. In het totaal zijn vier aanvragen in het kader van het Besluit Rijkssubsidiering Instandhouding Monumenten (BRIM) ingediend: voor het hoofdhuis van Kasteel Hasselholt te Ohé en Laak, kasteel Horn te Horn, kasteel Wolfrath* te Holtum en voor molen Zeldenrust te Thorn. Res nova heeft tijd geïnvesteerd om in goed overleg met medewerkers van de RACM een effectief stramien te ontwikkelen. Alle projecten hebben dan ook een volledige toekenning gekregen. Wilt u weten wat onze ervaringen zijn in de bètafase van deze nieuwe subsidieregeling, volg dan deze link.
Zeedijk Heusden — Een cultuurhistorisch onderzoek van Res nova, in opdracht van Adviesbureau Cuypers, over de Zeedijk bij Heusden heeft, in samenwerking met de lokale heemkundekring, september 2006 geleid tot een publicatie die u binnenkort op onze site kunt downloaden. De Zeedijk is een mooi voorbeeld van de invloed die menselijk ingrijpen bijna 700 jaar na dato nog kan hebben op het landschap. Niet meer dan logisch dat het project met Belvedere-subsidie werd uitgevoerd.
Oudste stucwerk in Nederland — In het kader van Fiscaal verhaal© en de BRIM-aanvraag voor Kasteel Wolfrath* te Holtum stuitte Res nova afgelopen zomer (2006) op het oudste figuratieve stucwerk in Nederland: in een kleine ruimte ten oosten van de grote zaal van het kasteel bevindt zich een aantal fraai uitgewerkte stucreliëfs, die wat betreft datering, iconografie en uitvoering op landelijk niveau uniek zijn. Wolfrath werd in de periode 1627-1634 in opdracht van de toenmalige kasteelheer, Philips Hendrik Bentinck, aanzienlijk uitgebreid. Als apotheose op deze grootschalige bouwcampagne liet Bentinck een rariteitenkabinet of Kunstkammer aanleggen, waarin hij de wonderen van de wereld ten toon wilde stellen. Een belangrijk onderdeel van dit kabinet vormt een viertal medaillons met daarin afgebeeld de Latijnse kerkvaders. Met het in dit vertrek uitgevoerde decoratieve programma en de tentoongestelde kunstwerken en rariteiten probeerde Bentinck de bezoeker van het kabinet te doordringen van een contrareformatorische boodschap die hij verpakte in het destijds populaire thema van het rariteitenkabinet als microcosmos. Bentinck spiegelde zich hierbij aan zijn heer, de keurvorst en aartsbisschop van Keulen en toenmalige hertog van Gulik, Ferdinand van Beieren (1577-1650). Deze telg uit het huis Wittelsbach is de geschiedenis in gegaan als de man die de contrareformatie in Duitsland vaste grond onder de voet gaf. Onlangs is een vooronderzoek gestart ten behoeve van de restauratie van het stucwerk dat zal plaatsvinden door Bernard Delmotte met medewerking van de stichting Restauratieatelier Limburg te Maastricht.
Het
stucwerk in het kabinet van kasteel Wolfrath*
Twee nieuwe werken van Matthias Soiron ontdekt — Afgelopen zomer (2006) is zowel bij het onderzoek in het kader van Fiscaal verhaal© op Wolfrath* als bij Munsterstraat 10 te Roermond een tot dusver onbekend werk van de Maastrichtse architect en decorateur Matthias Soiron aan het licht gekomen. Matthias Soiron is te Maastricht geboren op 29 januari 1748. Hij is een telg uit een geslacht van architecten die actief waren in Maastricht en omstreken. Andere familieleden waren werkzaam als steenhouwer en schrijnwerker. Deze achtergrond en de verwantschap met zilversmidfamilies hebben het kunstzinnige talent van Soiron helpen ontwikkelen.
Soiron heeft een grote collectie tekeningen nagelaten die ons de kans biedt een blik te werpen in het creatieve brein van de architect. Hieronder bevinden zich ontwerpen voor huizen en kerken, tuinen, interieurs, meubels, maar ook voor rolstoelen, ladders, nieuwe Franse ramen, et cetera. Hieruit blijkt meer dan eens dat hij het meest in zijn element was als hij in de gelegenheid werd gesteld een totaalontwerp te maken. Hij tekende dan alles in dezelfde stijl, niet alleen de bouwkundige constructie van een huis, maar ook de inrichting en de decoraties van de binnenruimtes, de betimmeringen, de trappartijen, wanden en plafonds. De collectie wordt bewaard op het Regionaal Historisch Centrum Limburg.
Ook bij Wolfrath* en de Munsterstraat is sprake van een dergelijk samenhangend concept: in het eerste geval werd in 1803 een ingrijpende verbouwing uitgevoerd, waarvoor een representatieve ontvangsthal, een monumentale trappartij en verschillende ruimtes werden ontworpen. Voor het verfijnde stucwerk op de haardboezems trok Soiron vrijwel zeker Petrus Nicolaas Gagini aan, met wie hij onder meer in Maastricht vaak samengewerkt had. Bij de Munsterstraat richtte de verbouwing zich eveneens op de trappartij en enkele representatieve ruimtes, waarvan er één bestemd was als kabinet voor de schilderijencollectie van de opdrachtgever, J.B.J. Meyer. Daarnaast verzorgde Soiron in beide gevallen ook enkele privé-vertrekken van de opdrachtgevers die een goed beeld geven van het vroege negentiende-eeuwse boudoir.
De
centrale trap van de Maastrichtse architect Matthias Soiron
in het pand Munsterstraat 10 te
Roermond met het
bordesschild waarin het jaartal 1802 is verwerkt.
Oudste huis Roermond ontdekt — Bij onderzoek van het pand Neerstraat 63 te Roermond is in mei 2006 het - tot dusver - oudste woonhuis van Roermond ontdekt. In het kader van Fiscaal verhaal© stelde Res nova een cultuur- en bouwhistorische analyse en een gebrekenplan op. De resultaten hiervan gaven aanleiding tot dendrochronologisch onderzoek, waaruit naar voren kwam dat het hout van de middeleeuwse portaalstructuur dateert van 1485. Onder deze link vindt u het vervolg van dit spannende verhaal.
De eerste Van Lanschot-bijeenkomst — Half februari 2006 heeft de eerste gezamenlijke bijeenkomst plaatsgevonden van Res nova met Van Lanschot Bankiers. Van Lanschot is geïnteresseerd om samen met Res nova het succesproduct Fiscaal verhaal© breder op de markt te zetten. De bank overweegt een aparte monumentenhypotheek in het leven te roepen voor dat deel van de restauratiekosten waarvoor het NRF geen dekking biedt.
De bijeenkomst werd bezocht door veertig monumenteneigenaren en was alleen al vanwege de feed back een groot succes. Mocht u eigenaren kennen die belangstelling hebben om de volgende sessie bij te wonen, dan kunt u ons dat laten weten. Medio 2007 zal een vervolg in de regio Midden-Limburg worden georganiseerd.
Maastrichtkatern Monumenten — In het Maastrichtkatern van het vakblad Monumenten van februari 2006 wordt de schijnwerper gezet op het Maastrichts planologisch erfgoedregime (MPE) dat Res nova heeft ontwikkeld voor de gemeente Maastricht. In plaats van de traditionele monumentenverordening met haar eenzijdige nadruk op objecten, heeft Maastricht gekozen voor een integrale bescherming van het erfgoed via het bestemmingsplan. Veelzeggend genoeg heet het artikel dan ook 'Het bestemmingsplan als beschermheer'.Res nova's uitvinding op het gebied van de planologische monumentenzorg (het PER©) is tijdens een workshop met de gemeenten Maastricht, Roermond, Sittard, Eindhoven en Tilburg afgelopen januari kritisch onder de loep genomen. De discussie heeft interessante gezichtspunten opgeleverd, waaruit vooral bleek hoe veel openingen het instrument van het bestemmingsplan in principe biedt. De gemeente Maastricht verwacht dat het regime eind dit jaar in het kader van het hoger beroep tegen het bestemmingsplan Malberg Oud-Caberg getoetst zal worden door de Raad van State.
Het geheugen van Belvédère (januari 2006)— In het kader van een serie lezingen over Het geheugen van Belvédère hebben Bernadette van Hellenberg Hubar en Margreeth Bangert in Maastricht een voordracht verzorgd over Ondernemers met een boodschap. Belvédère is een gebied met bedrijven, vestingwerken, infrastructurele voorzieningen en natuur in het noordwesten van Maastricht. Het terrein heeft het imago van de 'onderkomen achtertuin' van de stad. Met verschillende presentaties en activiteiten wordt er aan gewerkt om hier verbetering in te brengen. De strekking van Res nova's presentatie was als volgt:
Dat architectuur een boodschap uitdraagt, is een verhaal van alle tijden. Vanouds gebruikten machthebbers en bestuurders gebouwen en hun vormgeving als een middel om hun positie te benadrukken. De symbolische functie van architectuur had ook een bijzondere aantrekkingskracht voor industriëlen vanaf het eerste uur.
De verschillende motieven en decoraties bleken een effectief propagandamiddel in een tijd dat men het begrip 'reclame' nog uit moest vinden. Niettemin zijn industriële complexen lange tijd beschouwd als architectonisch weinig interessante ensembles van grote en obscure panden. Het tegendeel blijkt het geval te zijn. In de loop van de negentiende en vroege twintigste eeuw werd het ijzeren landschap opgetuigd met 'aansprekelijke' gebouwen die wel degelijk representatief waren. Dit valt bij uitstek te illustreren aan de hand van de zogenaamde 'Timmerfabriek' aan de Boschstraat te Maastricht. Dit complex blijkt in werkelijkheid de Kop van de Sphinx te zijn, waar zich het distributiecentrum bevond van de 'kristalpoot' van de Maastrichtse aardewerkindustrie.
Aan de hand van voorbeelden elders, zoals de bedrijfsgebouwen van Cuypers in Roermond en van de suikerfabriek Hollandia te Gorinchem, is de retorica van de industriële architectuur in context geplaatst. Opnieuw is daarbij gebleken hoe groot de invloed is geweest van de Franse architect en theoreticus, E.E. Viollet-le-Duc.
Ruimtekeurmerk — Voor het werk in Roermond en omgeving is Res nova begin 2006 indirect in de prijzen gevallen: de opdrachtgevers van twee van onze projecten ontvingen op 29 januari 2006 het Ruimtekeurmerk van de stichting Ruimte, te weten Graeterhof in Swalmen en Voorstad Sint Jacob nummer 3 te Roermond.
Het BRIM — Per begin van het jaar is het oude subsidiesysteem van de BRRM en de BROM vervangen door het BRIM. Wilt u weten wat dit betekent voor monumenteneigenaren, volg dan deze link.
Spiegel van Roermond— De nieuwe Spiegel van Roermond van de stichting RURA is verschenen met het artikel van Margreeth Bangert, 'Buiten de brug' over het onderzoek naar het pand Voorstad Sint Jacob nummer 3 (pp. 126-27).Maastrichts planologisch monumentenregime (MPE)— Maastricht heeft een nieuw erfgoedregime dat door Res nova geregistreerd is als het PER©: de Limburgse hoofdstad heeft hiermee een primeur in Nederland omdat de gemeente het heeft aangedurfd om het eerste planologische monumentenregime op te zetten en te implementeren. Lees er meer over onder deze link.
Groen effectplan© — Res nova ontwikkelt het Groen effectplan© in het kader van de ontheffingsprocedures ingevolge artikel 75 van de Flora- en faunawet.
 |
 |
